Istorijska ideja i vekovna borba za izgradnju
Zamiso o podizanju Hrama rodila se neposredno nakon oslobađanja od osmanske vlasti. Godine 1895, tačno tri stotine godina nakon spaljivanja moštiju prvog srpskog arhiepiskopa i prosvetitelja, u Beogradu je osnovano Društvo za podizanje Hrama Svetog Save na Vračaru. Prvi raspisani konkursi za idejno rešenje bili su neuspešni jer se tražio stil koji bi u potpunosti izrazio duh srpske tradicije i vizantijskog nasleđa. Tek je projekat arhitekata Bogdana Nestorovića i Aleksandra Deroka 1930. godine dobio zeleno svetlo.
Kamen temeljac položen je 1935. godine, ali je radove ubrzo prekinuo Drugi svetski rat. Tokom okupacije, nemačka vojska je nedovršene zidine koristila kao garažu i depo, a istu namenu prostor je zadržao i u prvim godinama nakon rata pod novom socijalističkom vlašću. Tek nakon 88 uzastopnih molbi koje je patrijarh German uputio državnim vlastima, 1984. godine dobijena je dozvola za nastavak radova. Pod rukovodstvom arhitekte Branka Pešića, gradnja je nastavljena primenom savremenih tehnologija, što je kulminiralo 1989. godine spektakularnim podizanjem kupole teške 4.000 tona na visinu od 40 metara.
Arhitektura i dimenzije: Čudo vizantijskog inženjeringa
Hram Svetog Save projektovan je u srpsko-vizantijskom stilu, sa jasnim uzorom u carigradskoj Aja Sofiji, ali sa autentičnim rešenjima koja odražavaju srpski srednjovekovni graditeljski duh. Zgrada se uzdiže na visinu od 70 metara do samog vrha centralne kupole, dok pozlaćeni krst na njenom vrhu dodaje još 9 metara, čineći ukupnu visinu Hrama impresivnih 79 metara.
Hram je postavljen u obliku ravnokrakog grčkog krsta, sa četiri zvonika visine 44 metra na uglovima. Unutrašnjost Hrama može da primi preko 10.000 vernika istovremeno. Fasada je obložena snežno belim mermerom iz Grčke i masivnim granitom, što Hramu daje blistav izgled koji dominira beogradskom panoramom sa bilo koje tačke ulaska u grad.
Zlatni mozaici: Nebo od stakla i zlata na Vračaru
Unutrašnjost Hrama Svetog Save ukrašena je jednim od najvećih i najkompleksnijih mozaičkih projekata u istoriji čovečanstva. Mozaik se prostire na neverovatnih 15.000 kvadratnih metara i delo je tima ruskih i srpskih umetnika predvođenih akademikom Nikolajem Muhinom. Za izradu mozaika korišćene su pločice od specijalnog stakla i zlatnih listića u stotinama nijansi, koje su ručno polagane pod određenim uglom kako bi se postigao efekat prelamanja svetlosti.
Centralna kompozicija u kupoli prikazuje Vaznesenje Hristovo, sa likom Hrista Spasitelja čiji je raspon ruku čak 17 metara. Osvetljenje Hrama projektovano je tako da naglašava teksturu mozaika, stvarajući osećaj toplog, zlatnog sjaja koji obuzima svakog posetioca. Ovaj grandiozni rad predstavlja krunu pravoslavnog ikonopisa i vizuelne umetnosti 21. veka.
Podzemna kripta: Svetilište od mermera i fresaka
Ispod poda Hrama, na dubini od 7 metara, nalazi se Kripta Svetog cara Lazara, prostor koji po svojoj lepoti i duhovnoj atmosferi ne zaostaje za gornjim delom zdanja. Kripta se prostire na oko 2500 kvadratnih metara i ukrašena je prelepim kamenim stubovima, mermernim podovima i freskama naslikanim u tradicionalnom vizantijskom stilu sa zlatnom pozadinom.
U kripti se nalazi grobna crkva posvećena Svetom caru Lazaru, kao i prostor namenjen za sahranjivanje srpskih patrijarha. Opremljena savremenim akustičkim sistemom, kripta često služi kao mesto održavanja koncerata duhovne muzike, izložbi i kulturnih predavanja, pružajući posetiocima utočište tišine i duhovne sabranosti u srcu prestonice.
Često postavljana pitanja (FAQ)
Kada je počela izgradnja Hrama Svetog Save?
Ideja o podizanju Hrama potiče iz 1895. godine, ali je kamen temeljac zvanično položen tek 10. maja 1935. godine.
Kolika je visina Hrama Svetog Save?
Ukupna visina Hrama iznosi 79 metara (70 metara do vrha kupole plus 9 metara visina pozlaćenog krsta).
Da li se naplaćuje ulaz u Hram?
Ulaz u Hram Svetog Save i u podzemnu kriptu je besplatan za sve individualne posetioce i vernike.
Od čega su napravljeni mozaici u Hramu?
Mozaici su izrađeni od specijalnog murano stakla i prirodnog kamena sa finim zlatnim listićima, raspoređenih na površini od oko 15.000 kvadratnih metara.
Čiji rad su mozaici u unutrašnjosti?
Mozaik je delo rusko-srpskog umetničkog tima pod umetničkim rukovodstvom poznatog ruskog akademika Nikolaja Muhina.
Čeklista za obilazak Hrama Svetog Save
- Pogledajte Hram sa distance (platoa) i uočite fasadu od belog mermera
- Uđite u glavni naos i posmatrajte centralnu kupolu sa likom Hrista Spasitelja
- Spustite se stepenicama u veličanstvenu podzemnu kriptu cara Lazara
- Obratite pažnju na bronzani luster (horos) prečnika 20 metara koji visi ispod kupole
- Pomolite se ili upalite sveću za zdravlje i napredak svojih najmilijih